5 Mart 2017 Pazar

Darülhendese

Darülhendese nedir? Ünlü matematikçiler kimlerdir? Matematiğin Osmanlı'da kullanım alanları nelelerdir? Osmanlı ve medreselerin büyümesi hakkında bilgi...


Osmanlı İmparatorluğu'nda eğitim veren kuruma medrese denir. İlk medrese 1331 yılında kurulmuştur. İznik Orhaniyesi’nde inşaa edilmişti. Medreseler verdikleri farklı eğitim ile farklı isimlerle adlandırılırlar. Darülhendese ise matematik ve astronomi eğitimi veren medrese türüne denir. 
Medreseler verdikleri eğitim alanlarına göre 5 farklı bölümü bulunuyor.
  1. Darüttıb: Tıp ağırlıklı eğitim medresesi.
  2. Darülhendese: Matematik ve astronomi ağırlıklı eğitim medresesi.
  3. Medresetülmütehassısın: İlahiyat ağırlıklı eğitim medreseleri.
  4. Darülhadis: Hadis eğitimi veren medrese türüdür.
  5. Darülkurra: Kur’an-ı Kerim’i okuma uzmanlığı öğreten medrese türü.
Medresede yetişen ünlü matematikçiler
Medreselerde bir çok ünlü kişi yetişmiştir. Harezmi, İbni Heysem, Tusi, El Mağribi gibi, düzlem geometrisi, geometrik hesap ve cebir, koni kesitleri, düzlemsel ve küresel trigonometri alanlarında tarihe isimlerini yazmış kişiler.

Matematiğin Osmanlı'da kullanım alanları
Osmanlı, bir çok alanda sayısal ve geometrik matematiği hayatında yer vermiştir. Astronomi, arazi ölçümleri, vergi sistemi, savaşlar, yeni icatların keşfinde matematik yardımcıları olmuştur. Bu yüzden Osmanlı'da medreseler önemli yer tutar. Eginli Numan Efendi’nin Tebyinü a’mali’l misaha, Osman b. Abdülmennan’ın Hediyyetü’l-mühtedi adlı eseri, Hüseyin Rıfkı Tamani Kuyucaklızade Mehmet Atıf Efendi ve Ahmet Tevhid Efendi’nin çalışmaları örnek gösterilecek eserler arasında yer alır. Özellikle İbnü’l-Heysem’den sonra geometri mantıkla beraber okutulmuş ve doğru ve kesin bilgi olarak Darülhendeselerde kabul görmüştür.

Bu ünlü matematikçiler yazdıkları eserleriyle geleceğe ışık tutmuşlardır. Kitaplarında geometrik şekil ve cisimlerin çevre, alan ve hacim formülleriyle uzaklık, yükseklik, derinlik gibi mesafe ölçüleri, bazı eserlerde ise mesaha ilminin (ölçü bilimi) temel kavramları ve önermeleriyle geometrik felsefi bilgileri verilmektedir. Mesaha ilminin problemleri yalnızca sayısal olarak değil cebirle de çözülmekte, cebir ilminin uygulaması yapılmaktaydı. Darülhendese yetişen bu matematikçiler günümüzdeki modern matematiğin temellerini atmışlardır. Bazıları bunu inkar etmeye çalışsada tarih bize bu kurumdan yetişenlerin eserleri sayesinde bu günkü teknolojinin alt yapısını oluşturduğunu göstermiştir.

Osmanlı ve medreselerin büyümesi nasıl oldu
Osmanlı büyüdükçe medreselerde (Darülhendese) doğru orantılı büyümüşlerdir. Büyüyen eğitim sistemiyle de dünyaya matematik ve astronomi konularında örnek çalışmalar bırakmışlardır. Buralara gelmek için geçmişi inkar edip yeni baştan yazmaya çalışmadılar. Osmanlı öncesi Selçuklu döneminin bilimsel mirasından faydalanıp, daha ileriye taşıdılar. Eğitimde dünya çapında önemli bir yer haline gelmek için, gerek doğudan gerek batıdan önemli insanları Osmanlı İmparatorluğu'nda bir araya getirip, her türlü bilgiden istifade ettiler. Bilgiye ulaşırken ve bilgiyi dünyaya paylaşırken de din ve mezhep ayrımı yapmadılar. Bunu yapan Osmanlı bilmin merkezi haline geldi. Gelişim artıkçada bazı illerde eğitim konusunda ön plana çıkmışlardır. Amasya, Bursa, Edirne, İstanbul, Üsküp ve Saraybosna gibi yeni, eğitimde öncü iller ortaya çıktı. Bir çok medrese inşaa edildi.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

SULTANAHMET HAKKINDA EN SON GİRİLEN YAZILAR